Για όσους δεν έχουν φωνή

Για όσους δεν έχουν φωνή

Αίγινα. Καλοκαίρι 2022. Μόλις έχεις φτάσει στο νησί και βγαίνεις από το πλοίο με φόρα για να εξερευνήσεις την ιστορική του πόλη. Τόσα και τόσα έχεις ακούσει για αυτόν τον τόπο. Πρώτη πρωτεύουσα της νεότερης Ελλάδας, με πλούσια πολιτιστική και θρησκευτική κληρονομιά. Καταφύγιο σπουδαίων υπηρετών όλων των μορφών της Τέχνης. Περιμένεις να έρθεις αντιμέτωπος με ένα μέρος όπου ο πολιτισμός και η παιδεία του θα εκπέμπουν από μακριά. Ωστόσο, αν είσαι έστω και λίγο άνθρωπος με προβληματισμούς που δεν δέχεται στωικά ό,τι του «σερβίρουν», έστω και λίγο ευαισθητοποιημένος βρε παιδί μου, με ζητήματα που βγαίνουν έξω από την γυάλα του μικρόκοσμού σου, η εικόνα που αντικρίζεις στο τέλος του λιμανιού σε ξενίζει. Η χρονολογία ναι προχωράει, οι αναχρονιστικές πρακτικές όμως; Μήπως είναι ακόμα εδώ; 

Οι αμαξάδες και τα άλογά τους βρίσκονται πάντα εκεί, σε μια λωρίδα απέναντι από το λιμάνι, περιμένοντας την επόμενη οικογένεια ή ζευγάρι που θα θελήσει να κάνει βόλτα στον παραλιακό δρόμο του νησιού, βλέποντας την πόλη από ψηλά. «Μία τουριστική ατραξιόν για να δουν οι ξένοι κάτι το διαφορετικό», «Μία παραδοσιακή συνήθεια που προσδίδει γραφικότητα στο νησί», «Ένας εναλλακτικός τρόπος ψυχαγωγίας», «Εργασία για να ζήσουν άνθρωποι, ειδικά μέσα στην εποχή της κρίσης» είναι κάποιες από τις εκφράσεις που χρησιμοποιούν ντόπιοι και μη, για να περιγράψουν αυτή τη χρόνια πρακτική. Αν ρωτήσετε την γνώμη μου; Θα έλεγα πως το σκηνικό μοιάζει περισσότερο με ένα εξευγενισμένο βασανιστήριο, καλά κρυμμένο κάτω από τον τουριστικό μανδύα. 

Οι ανέμελοι ταξιδιώτες κερδίζουν στιγμές χαλάρωσης στις διακοπές τους και οι μεροκαματιάρηδες αμαξάδες χρήματα για την επιβίωσή τους. Όλοι είναι ευτυχισμένοι! Οι πρώτοι ανέβηκαν στην άμαξα, έβγαλαν φωτογραφίες και αφού τελείωσαν την περατζάδα, έφυγαν για να συνεχίσουν την μέρα τους. Οι δεύτεροι έκαναν την δουλειά τους, πήραν το μεροκάματο και τώρα περιμένουν στο ίδιο σημείο για να παραλάβουν -όποτε είναι- τον επόμενο ενδιαφερόμενο. Υπάρχει όμως και ένα ακόμα ζωντανό πλάσμα σε αυτή την σχέση και αυτό δεν είναι άλλο από το κακόμοιρο άλογο. Αυτό δεν πέρασε τόσο καλά όσο οι υπόλοιποι. Βρισκόταν στον δρόμο από το πρωί, εκτεθειμένο στον ήλιο, κουβάλησε την άμαξα για 20 -στην καλύτερη περίπτωση- λεπτά πάνω κάτω και ελπίζει να αργήσουν οι επόμενοι ενθουσιασμένοι τουρίστες για να προλάβει να ξαποστάσει ή να φθάσει γρήγορα το βράδυ, όπου θα αντικατασταθεί με το επόμενο τυχερό. Τα πόδια του καίνε στην άσφαλτο, τα χαλινάρια του κόβουν την ανάσα και τα στολίδια που φορά στο κεφάλι του, για να είναι ελκυστικό στους υποψήφιους πελάτες, το ενοχλούν. 

Μάλλον επειδή δεν έχει μιλιά και τρόπο διαφυγής, οι άνθρωποι το αντιμετωπίζουν περισσότερο ως μηχανή που τραβάει την άμαξα παρά ως έμψυχο ον με ανάγκες και συναισθήματα. 

Όλα τα άλογα που βρίσκονται εκεί τραβάνε τα ίδια και χειρότερα και χωρίς κάποιον ουσιαστικό έλεγχο από τον δήμο αφήνονται στην ευγενική πρωτοβουλία των ιδιοκτητών τους, οι οποίοι ανάλογα με την προσωπική τους κρίση αποφασίζουν για το πότε και αν θα φροντιστούν, θα χρησιμοποιηθούν και θα αντικατασταθούν μέσα στη μέρα. Και τι συμβαίνει συνήθως; Πρώτο μέλημα είναι το κέρδος και μετά όλα τα υπόλοιπα. Έτσι, ανάλογα με το τι θα ζητήσουν οι πελάτες, οι αμαξάδες αλλάζουν τις διαδρομές και το χρονικό όριο της κάθε βόλτας και οι καιρικές συνθήκες δεν είναι κάτι που τους απασχολεί. Ούτε ο καύσωνας το καλοκαίρι, ούτε το κρύο και η βροχή τον χειμώνα αποτελούν εμπόδια. 

Στην προσπάθειά μου να συλλέξω πληροφορίες για την κατάσταση, πέρα από τα όσα βλέπω μέσα στα πολλά χρόνια που ταξιδεύω στο νησί, έπεσα πάνω στην διαδικτυακή καταγγελία μίας κοπέλας, η οποία το 2020 αναφέρει, παραθέτοντας και φωτογραφίες στην συνέχεια, ότι ένας αμαξάς είχε στην κατοχή του 20 άλογα, τα οποία ήταν απεριποίητα, κοκκαλιασμένα και εμφανώς ταλαιπωρημένα, αφού άλλαζαν βάρδιες στην άμαξα ανά 24 ώρες. Η ίδια, αφού κοινοποίησε το γεγονός, επικοινώνησε με την Φιλοζωική προκειμένου να δοθεί ένα τέλος σε αυτή την εξαθλίωση -κυρίως του ανθρώπινου είδους. 

Και αναρωτιέμαι: η κοπέλα αυτή ήταν η μόνη που παρατήρησε αυτή την κατάσταση; Ή απλώς η μόνη που ευαισθητοποιήθηκε; Δεν θα σταθώ στον συγκεκριμένο αμαξά που επέλεξε να δράσει με αυτόν τον τρόπο, αν και η αφετηρία είναι κοινή, αλλά στην νοοτροπία που κρύβεται πίσω από την εκμετάλλευση κάθε ανυπεράσπιστης ψυχής. Γιατί δεν μπορώ να δεχτώ ότι πέρα από την κοπέλα κανένας άλλος δεν πρόσεξε τίποτα περίεργο όλο το διάστημα που ο εν λόγω κύριος λειτουργούσε με αυτό τον τρόπο. Ούτε ότι η αδιαφορία και η αφελής σκέψη του ότι ένας άνθρωπος μόνος του δεν μπορεί να σώσει τον κόσμο δεν αποτελούν συνενοχή. 

Σύμφωνα με τον νόμο του 2021 σχετικά με τα ζώα συντροφιάς, ως ευζωία ορίζεται η καλή φυσική και ψυχική κατάσταση του ζώου σε σχέση με τις συνθήκες στις οποίες διαβιεί και πεθαίνει. Ένα ζώο λοιπόν ζει σε συνθήκες ευζωίας εάν: 

(α) έχει εξασφαλισμένο άνετο, ασφαλές, υγιεινό και κατάλληλο κατάλυμα, προσαρμοσμένο στον φυσικό τρόπο διαβίωσής του 

(β) δεν υποφέρει από καταστάσεις, όπως πόνος, φόβος και αγωνία και 

(γ) είναι ικανό να εκφράζει συμπεριφορές, οι οποίες είναι σημαντικές για την καλή φυσική και ψυχική του κατάσταση. 

Οι κανόνες ευζωίας των ζώων διασφαλίζουν τις ακόλουθες αρχές:

  1. Ελευθερία από την πείνα και τη δίψα, με πρόσβαση σε τροφή και νερό, κατάλληλα σε ποιότητα και ποσότητα.
  2. Ελευθερία από άσκοπη ταλαιπωρία και καταπόνηση, με ασφαλές και καθαρό κατάλυμα στέγασης και ανάπαυσης, που προστατεύει από αντίξοες καιρικές συνθήκες.
  3. Ελευθερία από πόνο, τραυματισμό και ασθένεια, με κατάλληλη φροντίδα και κτηνιατροφαρμακευτική περίθαλψη.
  4. Ελευθερία από φόβο και αγωνία, με την κατάλληλη συμπεριφορά και μεταχείριση.
  5. Ελευθερία έκφρασης φυσιολογικής συμπεριφοράς, με κατάλληλες συνθήκες διαβίωσης και κοινωνικοποίησης.

Όπως καταλαβαίνετε όλα αυτά δεν συμβαίνουν στην περίπτωση που αναλύουμε τώρα, κυρίως επειδή δεν εφαρμόζεται καν η λέξη «ελευθερία». Πράγματι και εννοείται, ευτυχώς, τα τελευταία χρόνια ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι ευαισθητοποιούνται για τον τρόπο ζωής των ζώων συντροφιάς, δηλαδή για τις γάτες και τους σκύλους. Οι ποινές για των βασανισμό τους έχουν αυξηθεί ενώ πολλές είναι οι αντιδράσεις στο άκουσμα γεγονότων κακοποίησης ή παραμέλησης. Ωστόσο, προσωπική μου άποψη είναι ότι οι πραγματικά φιλόζωοι άνθρωποι θα πρέπει να νοιάζονται το ίδιο όλα τα πλάσματα του κόσμου και να μην είναι επιλεκτικοί στις ευαισθησίες τους. Ένα ζώο εργασίας για τον τουρισμό επειδή ακριβώς επιφέρει κέρδος είναι λιγότερο σημαντικό από έναν σκύλο; Ή ο αργός βασανισμός στο πέρασμα των χρόνων είναι λιγότερο επώδυνος από την ακαριαία πρόκληση βλαβών; 

Επίσης, ερωτήματα μου δημιουργούνται σχετικά με άλλες πρακτικές που υπήρχαν τα προγενέστερα χρόνια, τότε που τα δικαιώματα των ζώων δεν ήταν ούτε τόσα πολλά ούτε τόσο διαδεδομένα. Σε τι λοιπόν διαφέρουν οι αρκούδες που έβγαιναν στους δρόμους ή το τσίρκο; Δεν είναι λίγο υποκριτικό να υπάρχει ακόμη κάτι το ίδιο κακοποιητικό με τα προηγούμενα, επειδή είναι πιο «εξανθρωπισμένο» και στρατηγικά πλαισιωμένο γύρω από τις έννοιες της γραφικότητας και του ρομαντισμού; Ενώ σε κάποιες τουριστικές πόλεις του εξωτερικού ήδη έχουν αρχίσει νύξεις για την κατάργηση των αμαξών, εδώ στην Ελλάδα αισθάνομαι ότι έχουμε πολύ δρόμο για να στραφούμε προς αυτή την κατεύθυνση, τόσο επειδή ακόμη τα άλογα και τα γαϊδουράκια χρησιμοποιούνται στα νησιά για καλοπέραση, όσο και επειδή η κριτική αντίληψη για τα ανθρώπινα όρια εκλείπει. 

Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι, οι οποίοι δυστυχώς δεν έχουν ξεκαθαρίσει την θέση τους σε σχέση με τα υπόλοιπα πλάσματα του ζωικού βασιλείου, και σε αυτό συμπεριλαμβάνω και τη σχέση τους με τους υπόλοιπους ανθρώπους, αφού πιστεύω πως η έλλειψη ενσυναίσθησης είναι κάτι που εκδηλώνεται γενικευμένα σε πολλούς και διαφορετικούς τομείς και καταστάσεις. H απάντηση «και μένα τι με νοιάζει πού πάει το άλογο μετά την βόλτα μου;» εκτείνεται στο «και μένα τι με νοιάζει πού πάει το χαρτί όταν πέφτει από το χέρι μου;», στο «και μένα τι με νοιάζει η γυναίκα με τους μώλωπες όταν σηκώνεται από τη διπλανή θέση του λεωφορείου;» και στο «και μένα τι με νοιάζει το παιδάκι με τα χαρτομάντιλα όταν φεύγει από το φανάρι;». Η φράση «δεν με αφορά» είναι εύκολη, ωστόσο δεν καταλαβαίνουν πως ο πραγματικός λόγος που τα άλογα βρίσκονται ακόμα εκεί δεν είναι ο αμαξάς που εργάζεται αλλά οι ίδιοι που ενισχύουν αυτή την κατάσταση και καθορίζουν την ζήτηση. Είναι πολύ απλό να πετάξουμε την ευθύνη από πάνω μας, πολύ δύσκολο να αναλογιστούμε τις δικές μας πράξεις.

Κλείνοντας, θα ήθελα να πω πως σε μία κοινωνία που βράζει, τα «μικρά» και τα «ασήμαντα» έχουν την πλέον βαρύνουσα σημασία και είναι αυτά που αποτελούν την βάση για όλα τα δεινά. Η αδιαφορία για την ζωή ενός αλόγου που γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης για τουριστικό όφελος, στην πράξη είναι το κλείσιμο ματιών της κοινωνίας για κάθε πλάσμα που βασανίζεται, για κάθε ψυχή που υποφέρει. Αντίθετα, η κατάργηση των ζώων εργασίας χωρίς να υπάρχει ουσιαστικός λόγος για την χρησιμοποίησή τους, αποτελεί δείγμα εκτίμησης σε όλα τα πλάσματα του κόσμου και πάνω από όλα του ίδιου μας του εαυτού. Σε ένα μέλλον που βασίζεται στις επόμενες γενιές, τα παιδιά μας πρέπει να γίνουν φορείς σύγχρονων αντιλήψεων, απελευθερωμένων από εξουσιαστικές στάσεις και νοοτροπίες απάθειας. Έτσι, σε μία οικογένεια που βρίσκει καλή ιδέα να πάει βόλτα το παιδάκι της με την άμαξα, θα έλεγα πως ακόμα καλύτερη ιδέα είναι να του μάθει πώς η ελευθερία και η διασκέδασή του σταματάνε εκεί που αρχίζουν να θίγονται τα όρια της ελευθερίας των άλλων. Σε έναν κόσμο όπου καταπιέζεται διαρκώς, όσοι έχουν φωνή πρέπει να την υψώνουν προπάντων για όσους δεν έχουν. Ναι, τότε υπάρχει ελπίδα. 

+ posts

Ονομάζομαι Κωνσταντίνα Τσέλιου και σπουδάζω στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης στο ΕΚΠΑ. Διαβάζω βιβλία, αγαπάω τη μουσική και παίζω κιθάρα. Έχω μία ιδιαίτερη αγάπη προς τη λογοτεχνία και την ποίηση ενώ ανέκαθεν το γράψιμο ήταν η διέξοδός μου. Πιστεύω στην ομορφιά αυτού εδώ του κόσμου και κυρίως στη δύναμη που διαθέτουμε για να τον κάνουμε καλύτερο!

One thought on “Για όσους δεν έχουν φωνή

  1. Τα είπες όλα, μακάρι όλοι στις διακοπές τους να τα παρατηρούσαν και να μην νιώθαμε ανίκανοι να βοηθήσουμε:(

Comments are closed.