«Γιορτάζοντας» τα 200 χρόνια από την ελληνική Επανάσταση με την ανάγνωση μίας τριλογίας

«Γιορτάζοντας» τα 200 χρόνια από την ελληνική Επανάσταση με την ανάγνωση μίας τριλογίας

Δεν θα υπήρχε ιδανικότερη χρονιά από τη φετινή για την ανάγνωση της «επαναστατικής» τριλογίας του Μ. Καραγάτση με αφορμή την επέτειο των 200 χρόνων από την έναρξη της ελληνικής Επανάστασης. Παρόλη την αρχική βλέψη του για μια ευρεία σύνθεση 10 βιβλίων υπό τον γενικό τίτλο «Ο κόσμος που πεθαίνει» και κεντρικό πυλώνα του έργου τη ζωή μιας οικογένειας από το 1821 έως το 1944, ο σπουδαίος πεζογράφος καταλήγει να γράψει και να εκδώσει μόλις τρεις τόμους για τα ιστορικά γεγονότα της περιόδου 1821-1843. Συγκεκριμένα, αυτοί είναι: «Ο κοτζαμπάσης του Καστρόπυργου» (1944), «Αίμα χαμένο και κερδισμένο» (1947) και «Τα στερνά του Μίχαλου» (1949).

Η καινούρια έκδοση της επαναστατικής τριλογίας του Καραγάτση από την «Εστία».

Στο πρώτο βιβλίο της σειράς, ο Καραγάτσης δίνει σάρκα και οστά σε έναν αντιήρωα, τον Μίχαλο Ρούσση, τον περίφημο κοτζαμπάση του Καστρόπυργου, ο οποίος μπροστά στο ακατανίκητο αίσθημα του προσωπικού του ευδαιμονισμού δεν διστάζει να προδώσει τη θρησκεία και την πατρίδα του και να τουρκέψει. Μαζί με τα γεγονότα της ζωής του Μίχαλου, ο αναγνώστης παρακολουθεί όλα τα γεγονότα -παραλειπόμενα από τα σχολικά εγχειρίδια ιστορίας και μη- από το ξέσπασμα της ελληνικής Επανάστασης έως την μάχη των Δερβενακίων.

Στον τόμο «Αίμα χαμένο και κερδισμένο» ο ίδιος Μίχαλος Ρούσσης ολοκληρώνεται ως μορφή, παίρνοντας μια τελείως διαφορετική διάσταση. Κάτω από ένα διευρυμένο ιστορικό πρίσμα, ξετυλίγεται η συνέχεια της ιστορίας των Ελλήνων από το σημείο που διακόπηκε στο προηγούμενο βιβλίο έως την απελευθέρωση της χώρας από τον οθωμανικό ζυγό μετά την επέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων.

Στο τρίτο μυθιστόρημα του κύκλου, τα τελευταία χρόνια του πολυτάραχου βίου του πρωταγωνιστή ζωντανεύουν με παρασκήνιο τα πρώτα έτη ανεξαρτησίας της Ελλάδας.

Ο Γιώργος Χριστοδούλου στον ρόλο του Μ. Ρούσση στην παράσταση livestreaming του Εθνικού Θεάτρου.

Αν και η εν λόγω τριλογία συγκαταλέγεται στα μυθιστορήματα, η πλοκή στηρίζεται στα αληθινά ιστορικά γεγονότα της περιόδου στην οποία αναφέρεται, ενώ παράλληλα η πορεία της ζωής του Μίχαλου αντανακλά τη ζωή του προπάππου του συγγραφέα, Μήτρου Ροδόπουλου.

Το στοιχείο που μαρτυρά την λογοτεχνική ευφυΐα του δημιουργού δεν είναι άλλο από την απόσταση του κύριου πρωταγωνιστή του από το ηρωικό πρότυπο. Ο Μίχαλος επιλέγοντας να σώσει τη ζωή του και να διατηρήσει την θέση του προεστού με τα προνόμιά της, απαρνιέται την πίστη του, τις αξίες, τα ιδανικά και εν γένει την ελληνική του φύση και μετατρέπεται σε εξωμότη και προδότη της πατρίδας του, όχι μία, αλλά σχεδόν δύο φορές (!). Ωστόσο, πρόκειται για μία προσωπικότητα εξαιρετικά αγαπητή και συμπαθή στα μάτια του αναγνώστη, παρόλα τα πάθη και τις αδυναμίες της, καθώς η σκιαγράφησή της μοιάζει να δικαιολογεί τη στάση και τη συμπεριφορά της σε όλη την έκταση του έργου. Ουσιαστικά, μέσα από την μορφή του Μίχαλου Ρούσση, ο Καραγάτσης επιδιώκει να μεμφθεί τις εγωιστικές τάσεις και τη διχόνοια των Ελλήνων που σημειώθηκαν ακόμα και στις στιγμές διεκδίκησης της εθνικής τους ελευθερίας.  

Στις σελίδες των τριών αυτών βιβλίων ξεπηδά πληθώρα ιστορικών προσώπων όπως ο Μιαούλης, ο Παπαφλέσσας, ο Κολοκοτρώνης, ο Καραϊσκάκης, ο Χουρσίτ Πασάς, ο Μπραΐμης, ο Όθωνας, η Αμαλία, ο Μαυροκορδάτος, ο Κωλέττης, ο Μακρυγιάννης, ο Καλλέργης κ.ά. Με όχημα τις δράσεις αυτών, αλλά και τις αλληλεπιδράσεις τους με τους κύριους ήρωες των βιβλίων, ξεδιπλώνεται η  πολιτικοοικονομική και κοινωνική κατάσταση τόσο της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, όσο και των υποδουλωμένων αρχικά και αργότερα ελεύθερων Ελλήνων.

Σκηνή με τον Παπαφλέσσα (Προμηθέας Αλειφερόπουλος) από την παράσταση livestreaming του Εθνικού Θεάτρου.

Αναφερόμαστε σε ένα από τα ελάχιστα έργα του Καραγάτση, στο οποίο διαφαίνονται οι πολιτικές ιδέες του:

  1. Η έντονη αντίθεσή του με τους κοτζαμπάσηδες («Οι κοτζαμπάσηδες ήθελαν νά χειραγωγήσουν τήν Επανάσταση – πού τήν αποφάσισε καί τήν έκανε ο λαός – γιά νά διατηρήσουν, στό μελλοντικό ανεξάρτητο κράτος, τήν εξέχουσα κοινωνική καί πολιτική θέση πού είχαν επί τουρκοκρατίας», Τα στερνά του Μίχαλου σελ.221) και η υποστήριξή του στους οπλαρχηγούς.
  • Η πίστη του στην συγκεντρωτική εξουσία του Καποδίστρια και τη μοναρχία του Όθωνα για την πρόοδο του νεοσύστατου ελληνικού κράτους.
  • Η εναντίωσή του στην Συνταγματική Επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου του 1843 και στον κοινοβουλευτισμό ως επακόλουθο της τελευταίας, με δεδομένο την πολιτική ανωριμότητα των Ελλήνων και την ύπαρξη ιδιοτελών συμφερόντων εκ μέρους των αντιπροσώπων του λαού.
  • Η πικρία του απέναντι στους συνεχείς εμφύλιους σπαραγμούς – ήδη από τους πρώτους μήνες της Επανάστασης με την κόντρα των οπλαρχηγών και των κοτζαμπάσηδων, έως την εποχή παραχώρησης Συντάγματος από τον Όθωνα με τις αδιάκοπες διαμάχες των τέως κοτζαμπάσηδων και στρατιωτικών με αντιπροσώπους των τριών ξενικών κομμάτων (αγγλικό, ρωσικό, γαλλικό).
Φωτογραφία του συγγραφέα Μ.Καραγάτση

Τέλος, από την πλοκή δεν θα μπορούσε να απουσιάζει και το δίπολο του Θανάτου και του Έρωτα, κυρίαρχη έννοια στην πλειοψηφία των έργων του αριστοτεχνικού πεζογράφου της γενιάς του ΄30. Ο Μίχαλος αγαπά παράφορα και αγαπιέται με πάθος και αυταπάρνηση από τρεις γυναίκες που θα τον σημαδέψουν και θα τον σώσουν σε κρίσιμες στιγμές της ζωής του. Η γυναικεία παρουσία αποτελεί καταλυτικό κρίκο για την εξέλιξη του μύθου, ενώ το μεγαλείο ψυχής και ο ευφυής τρόπος σκέψης του «ωραίου» φύλου εξυμνούνται και θαυμάζονται.    

Μια καλογραμμένη μυθιστορηματική τριλογία από έναν σπουδαίο εκπρόσωπο της γενιάς και του είδους του, η οποία προβάλλει την Ιστορία της πατρίδας μας με τρόπο παραστατικό και ευφάνταστο, εστιάζοντας στην σκοτεινή πλευρά της ανθρώπινης υπόστασης, περιμένει να την ανακαλύψετε.

Τα τρία βιβλία κυκλοφορούν ξεχωριστά από τις εκδόσεις «Εστία».

Ονομάζομαι Ανθή Καψάλη και είμαι απόφοιτος του Λεοντείου Λυκείου Νέας Σμύρνης. Το φθινόπωρο του 2019 ξεκίνησα να φοιτώ στο Τμήμα Βιολογίας της Σχολής Θετικών Επιστημών του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Εκτός από θέματα που αφορούν το αντικείμενο σπουδών μου, έχω ιδιαίτερη αδυναμία στο Θέατρο, τα ταξίδια και τη Λογοτεχνία. Η αγάπη μου για το γράψιμο και την ανάγνωση βιβλίων και άρθρων υπήρξε ανέκαθεν μεγάλη. Ενισχύθηκε, ωστόσο, με την είσοδό μου στο Πανεπιστήμιο.
Μείζων στόχος μου μέσα από τη συμμετοχή μου στην Εφημερίδα «Φοιτητικός Κόσμος» συνιστά η κοινοποίηση των προβλημάτων και των ανησυχιών που μοιραζόμαστε ως φοιτητές, καθώς και η προβολή ενδιαφερουσών πρωτοβουλιών και ιδεών. Τέλος, μετά τον στείρο τρόπο γραφής που χρειάστηκε να υιοθετήσουμε στο Λύκειο για την έκθεση των Πανελληνίων εξετάσεων, με τη συμμετοχή στην εφημερίδα μου δίνεται πλέον η ευκαιρία ελεύθερης έκφρασης, ανάδειξης προσωπικού ύφους γραφής και δημοσιοποίησης απόψεων πάνω σε ζητήματα που μας αφορούν σχετικά με ποικίλες θεματολογίες.