Δύο λόγια ενός Μεξικάνου

Δύο λόγια ενός Μεξικάνου

Στον πολύ προσωπικό χρόνο που αφιερώνω στην ανάγνωση και την μελέτη βιβλίων, συνάντησα στην βιβλιοθήκη της μάνας μου ένα μικρό παλιό βιβλιαράκι, ειδική προσφορά από τον «Παρατηρητή», ένα περιοδικό της εποχής, στο 17ο τεύχος του. Σε λίγα χέρια κυκλοφόρησε δηλαδή. Κι αφού πρόσφατα δόθηκε για άλλη μία χρονιά το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας (Απονομή βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας 2021), σας παραθέτω λίγες φράσεις από το 20σέλιδο αυτό βιβλίο, το οποίο δεν είναι τίποτε άλλο παρά η μεταφρασμένη ομιλία του Οκτάβιο Πας, μεγάλου Μεξικανού ποιητή, συγγραφέα και διπλωμάτη, κατά την απονομή του ίδιου βραβείου στο πρόσωπό του το 1990.

Ο ήλιος της Ιστορίας ονομάζεται μέλλον και τ’ όνομα του κινήματος προς το μέλλον είναι: Πρόοδος. Ο ανθρώπινος χρόνος είναι άπειρος, εγκόσμιος, γραμμικός. Συνέχεια πορεύεται προς το μέλλον, την εξέλιξη, την πρόοδο. Ζούμε έτσι, κατά τον Παθ, σε έναν κόσμο του γίγνεσθαι και όχι του είναι, όπως θα ήταν αν ζούσαμε μέσα στην Αιωνιότητα. Συνεχής εξέλιξη σε έναν χρόνο που δεν τελειώνει, αλλά πάει συνεχώς μπροστά προς το άπειρο χωρίς να μπορεί να επιστρέψει σε κάτι που έγινε. Αυτή είναι η ερμηνεία του ποιητή για τον Χρόνο, και γι’ αυτό προτάσσει την συνεχή αναζήτηση του παρόντος (ο τίτλος του βιβλίου) και την αξιοποίησή του στο έπακρο σε όλα τα επίπεδα.

Η Αλλαγή έχει δύο προνομιακούς τρόπους για να εκδηλωθεί: την εξέλιξη και την επανάσταση, το βάδην και το τροχάδην. Η «υγιής» αλλαγή επέρχεται με την εξέλιξη, με την συνεχή βελτίωση του παρόντος για την έλευση καλύτερων μελλούμενων. Αλλά, όταν οι συνθήκες το απαιτούν και οι άνθρωποι ζουν σε πλήρη εξαθλίωση, η ανατροπή των κατεστημένων πραγμάτων και προσώπων αποτελεί την μοναδική λύση σωτηρίας.

Η τύχη του ιστορικού υποκειμένου, δηλαδή του συνόλου της ανθρωπότητας. Σε ελάχιστες περιπτώσεις οι λαοί και τα άτομα είχαν υποφέρει τόσο πολύ: δύο παγκόσμιοι πόλεμοι, δικτατορικά καθεστώτα και στις πέντε ηπείρους, η πυρηνική βόμβα και, εν τέλει, η μεγάλη διάδοση ενός θεσμού από τους πιο σκληρούς και θανατηφόρους που γνώρισαν οι άνθρωποι: του στρατοπέδου συγκέντρωσης. Φανερώθηκε ότι η επιστημονική πρόοδος και η τεχνολογία μπορούν να γυρίσουν μπούμερανγκ στον ίδιο τον άνθρωπο. Είναι εργαλεία προόδου του είδους μας, αλλά επαφίεται στον τρόπο χρήσης τους αν θα αποδειχθούν εξελικτικά ή οπισθοδρομικά. Τα προστατευτικά κιγκλιδώματα πολλών δημοκρατιών υπήρξαν εύθραυστα και το γεγονός αυτό έγινε αντικείμενο εκμετάλλευσης από αυταρχικούς και λαϊκιστές ηγέτες που οδήγησαν όλη την ανθρωπότητα στο αίμα, την φρίκη και την κτηνωδία, οι οποίοι ηγέτες ήταν τέτοια τέρατα και εξαιτίας της πνευματικής αστεγίας που παρατηρείται από τον προηγούμενο αιώνα μέχρι και σήμερα.

Τέλος των ουτοπιών; Σωστότερα: τέλος της ιδέας ότι η Ιστορία είναι ένα φαινόμενο του οποίου η εξέλιξη είναι γνωστή εκ των προτέρων. Οι ιδεολογίες που παράγονται από την ιστορική αιτιοκρατία έχουν φθίνει, αν και ακόμα υπαρκτές και ενεργές. Ο καπιταλισμός ή ο κομμουνισμός, προβάλουν κάτι νομοτελειακό, παραβλέποντας ότι η Ιστορία συνέχεια κινείται, και ο κύριος μοχλός κίνησής της είναι ο ίδιος ο άνθρωπος. Και ο άνθρωπος, λόγω της ευφυΐας του και της βλακείας του, είναι απρόβλεπτος, αντιαιτιοκρατικός, ανθρώπινος.

Είναι αδύνατο να ξέρουμε εάν οι εντάσεις και οι συγκρούσεις -που θα προκαλέσει αυτή η ιδιωτικοποίηση των ιδεών, των πρακτικών και των φρονημάτων, που κατά παράδοση ανήκαν στο δημόσιο βίο- δε θα καταλήξουν στη συντριβή της κοινωνικής δομής. Η συνεχής στροφή προς το άτομο και η αποστροφή προς την κοινωνία που προτάσσει ο νεοφιλελευθερισμός αλλά και η υπερβολική χρήση της ιδιωτικής τεχνολογίας (κινητό, gaming, κοινωνικά δίκτυα) οδηγεί στη διάλυση της δεύτερης και του ιστού της. Ο καθένας λειτουργεί για τον εαυτό του και ποτέ δεν σκέφτεται για τον διπλανό του, ο καθένας έχει τις δικές του αντιλήψεις τις οποίες δεν δέχεται να συζητήσει και να συνδιαλλαγεί. Δεν μπορεί να υπάρχει εξέλιξη χωρίς τον διάλογο, δεν μπορεί να υπάρχει αλληλεγγύη και ανθρωπιά όταν δεν υπάρχει κοινωνικοποίηση του “εγώ” και του “εσύ”.

+ posts

Παύλος Γιαννόπουλος... Αμέ, έχω και εγώ ένα όνομα. Ένα όνομα και ένα επίθετο, ανάμεσα σε τόσα άλλα στον κόσμο ετούτο. Ένας απλός φοιτητής του Καποδιστριακού, συγκεκριμένα στο τμήμα των Πολιτικών Επιστημών και Δημόσιας Διοίκησης, διαβάζοντας και γράφοντας συνεχώς, προσπαθώντας να αφυπνίσω συνειδήσεις προπαγανδίζοντας (αν υπάρχει τέτοια φράση), ώστε στον βαθμό που και εγώ μπορώ να δώσω το θετικό μου στίγμα σε μία Γη που βράζει. Σε κοινωνίες και άτομα που χρήζουν εν συναίσθησης και εν συνείδησης.
ΦΚ λέγεται το project που μπορεί να πετύχει και να μετουσιώσει τα παραπάνω. Mία φοιτητική ιστοσελίδα που χαρακτηρίζεται από μία ανιδιοτέλεια και μία αντικειμενική υποκειμενικότητα που στους καιρούς μας απουσιάζουν.