Μια άγνωστη νίκη της Δημοκρατίας-Δημοψήφισμα 1924

Με τη δολοφονία του Καποδίστρια (1831) κάθε ελπίδα για μια δημοκρατία δίχως βασιλεία χάθηκε διαπαντός στην Ελλάδα. Για περίπου 140 χρόνια (μέχρι τη Μεταπολίτευση το 1974) η δυναστεία των Γλύξμπουργκ υπήρξε ο μεγάλος παράγοντας στην πολιτική σκηνή της χώρας με τους πολιτικούς που ήρθαν σε ευθεία αντιπαράθεση μαζί της να λατρεύονται από τον λαό και να μένουν στην Ιστορία για αυτό (πχ. Ελευθέριος Βενιζέλος). Δεν θα αναλύσουμε όμως τώρα όλο το παρασκήνιο, τα σκάνδαλα, τα πολιτικά παιχνίδια και τις συνεχόμενες τρικλοποδιές που έβαζε η βασιλική οικογένεια στην ελληνική δημοκρατία (ίσως για ένα άλλο αφιέρωμα της Ιστορίας του ΦΚ). Θα ταξιδέψουμε πίσω στις μέρες του 1924 όπου πανηγυρικά η Αβασίλευτη Δημοκρατία, μετά από μια ανείπωτη τραγωδία, νίκησε τη Βασιλευομένη, με τους Γλύξμπουργκ να φεύγουν από τη χώρα μέχρι το 1935. Είναι οι μέρες του Δημοψηφίσματος του 1924  και της τιμωρίας του βασιλιά Κωνσταντίνου Α΄ για την Μικρασιατική Καταστροφή.

Πρωτοσέλιδο της εφημερίδας “ΕΜΠΡΟΣ” (13/4/1924)

Μετά την Μικρασιατική Καταστροφή, το φιλοβασιλικό στρατόπεδο πλήρωσε το τίμημα της ήττας. Οι συζητήσεις για την κατάργηση της βασιλείας άρχισαν πάλι να εντείνονται και σε συνδυασμό με τον αγώνα της εγκατάστασης των προσφύγων (πάνω από 1.500.000 άνθρωποι) και την πολιτική αστάθεια (με τα συνεχόμενα πραξικοπήματα) το έδαφος για την έξωση της βασιλικής οικογένειας άρχισε να προλειαίνεται. Η πρώτη σπίθα ήταν ήδη ο Εθνικός Διχασμός από το 1915, οι συνεχείς παρεμβάσεις του Κωνσταντίνου στο πολίτευμα της χώρας και το στρατό. Με τα τραγικά στρατιωτικά λάθη στο μέτωπο της Μικράς Ασίας και την Καταστροφή, ο βασιλιάς-ήρωας των Βαλκανικών Πολέμων (1912-1913) αρχίσει να χάνει τη λάμψη του στη συλλογική συνείδηση. Το καταλυτικό χτύπημα ήταν ο Αλέξανδρος Παπαναστασίου, ένας από τους προοδευτικότερους πολιτικούς της εποχής. Πήρε ακόμα πιο ξεκάθαρη θέση από τον Ελ. Βενιζέλο κατά της βασιλείας, μιλώντας πια για πλήρη κατάργηση της στο Δημοκρατικό Μανιφέστο.

Τι ήταν αυτό; Φεβρουάριος 1922: Ο Αλ. Παπαναστασίου μαζί με άλλους 6 ομοϊδεάτες του, υπέγραψε το «Δημοκρατικό Μανιφέστο». Πρόκειται για ένα κείμενο που καλούσε τον βασιλιά Κωνσταντίνο να παραιτηθεί προς χάρη των συμφερόντων του έθνους. Το Μανιφέστο αποτελεί ένα από ριζοσπαστικότερα πολιτικά κείμενα της ελληνικής πολιτικής ιστορίας.

«Η Ελλάς είναι δημιούργημα του πνεύματος, των μόχθων και των αγώνων των τέκνων της. Δεν είναι βασιλικόν τιμάριον και δεν μπορεί ποτέ να γίνει ανεκτόν να θυσιασθεί και το ελάχιστον τμήμα της, χάριν προσωπικών βασιλικών συμφερόντων».

Η Επαναστατική Κυβέρνηση των στρατιωτικών Πλαστήρα και Γονατά, η οποία ανέλαβε την εξουσία μετά την Καταστροφή, θα την παραδώσει στους πολιτικούς και στις εκλογές της 16ης Δεκεμβρίου 1923 θα αναδειχθεί η Δ΄ Συντακτική Εθνοσυνέλευση που θα αποφάσιζε για το πολίτευμα της χώρας. 15 μέρες πριν τα φιλοβασιλικά κόμματα αποφάσισαν να απέχουν από αυτές, με τους Φιλελεύθερους του Βενιζέλου και τη Δημοκρατική Ένωση του Παπαναστασίου να κατεβαίνουν στις εκλογές δίχως αντίπαλο. Ο Βενιζέλος θα οδηγηθεί σε παραίτηση λόγω της διαφωνίας του με τον Παπαναστασίου στο πολιτειακό ζήτημα (Συνταγματική Βασιλεία ή Αβασίλευτη Δημοκρατία) και της επικράτησής των απόψεων του Παπαναστασίου στο Νομοθετικό σώμα. Ο κρητικός πολιτικός θα οριστεί Πρόεδρος της Βουλής ομόφωνα από όλους τους βουλευτές και ο Αλέξανδρος Παπαναστασίου θα γίνει πρωθυπουργός στις 24 Μαρτίου 1924. Μια μέρα μετά, η Βουλή ενέκρινε ψήφισμα «περί εκπτώσεως της Δυναστείας και ανακηρύξεως της Δημοκρατίας».

Ο πρωθυπουργός της Δ’ Συντακτικής Εθνοσυνέλευσης (Παπαναστασίου) και ο πρόεδρος της Βουλής (Βενιζέλος)

Στις 13 Απριλίου 1924, ο λαός θα στηρίξει έμπρακτα την απόφαση της Εθνοσυνέλευσης. Η ταλαιπωρημένη Ελλάδα των πολέμων και της χρόνιας πολιτικής αστάθειας ήταν διατεθειμένη να δοκιμάσει το νέο πολίτευμα.

Προεδρευόμενη Δημοκρατία ΝΑΙ: 69,99 % (758.742 ψήφοι)
Βασιλευόμενη Δημοκρατία ΟΧΙ: 30,01 % (325.322 ψήφοι) 

Πρωτοσέλιδο της “Προσφυγικής Φωνής” (12/4/1924)

Οι πρόσφυγες, οι ντόπιοι, οι μειονότητες και οι στρατιώτες είχαν δικαίωμα ψήφου. Γενικά όπου είχαν εγκατασταθεί πρόσφυγες (κυρίως στα αστικά κέντρα, κι όχι στα χωριά) η Δημοκρατία ενισχύθηκε. Στην Αθήνα, τον Πειραιά, τη Μακεδονία και τη Θράκη είχαμε την κατά κράτος επικράτηση της Δημοκρατίας, σε αντίθεση με την επαρχία όπου εκεί έντονη ήταν και η παρουσία της Εκκλησίας. Ιερείς και κληρικοί γύριζαν στα χωριά διακηρύσσοντας πως με την αλλαγή του πολιτεύματος αλλάζει και η θρησκεία. Έτσι στην Πελοπόννησο (παραδοσιακά φιλοβασιλική και δεχόμενη έντονη προπαγάνδα των Βασιλικών) και σε διάφορα χωριά της Θεσσαλίας, όπως στην Καλαμπάκα, χωρικοί ψήφισαν υπέρ της μοναρχίας με τις εικόνες στα χέρια τους.

Η  Αβασίλευτη Δημοκρατία νίκησε και ο ναύαρχος Παύλος Κουντουριώτης ορκίστηκε Πρόεδρος της Β΄ Ελληνικής Δημοκρατίας. Οι Γλύξμπουργκ έφυγαν από την Ελλάδα, με τους φιλοβασιλικούς να αμφισβητούν το αποτέλεσμα.

Για 11 χρόνια, μέχρι το 1935, η ελληνική σημαία απαλλάχθηκε από το στέμμα και για 1η φορά τον 20ο αιώνα. Η δημοκρατία επέστρεψε στη χώρα που γεννήθηκε, αποδεικνύοντας για μια ακόμη φορά πως, ανεξαρτήτως εποχών, ένας πραγματικά ελεύθερος λαός δεν είναι άλλος από αυτόν που αγαπά και αγωνίζεται για περισσότερη ελευθερία.

«Θεμέλιο του πολιτεύματος είναι η λαϊκή κυριαρχία».

«Όλες οι εξουσίες πηγάζουν από το Λαό, υπάρχουν υπέρ αυτού και του Έθνους και ασκούνται όπως ορίζει το Σύνταγμα».

Άρθρο 1, παρ. 2,3 Σύνταγμα της Ελλάδας

+ posts

Ονομάζομαι Βαγγέλης Βαλαβάνης. Συντάκτης, από τα ιδρυτικά μέλη του Φοιτητικού Κόσμου. Είμαι φοιτητής του Τμήματος Κοινωνικής Πολιτικής του Παντείου Πανεπιστημίου. Αν και ερωτευμένος βαθιά με την Ιστορία και το Ιστορικό-Αρχαιολογικό, ο αέρας των Πανελληνίων με έστειλε στο εξωτικό και γυναικοκρατούμενο Πάντειο. Ιστορία, η πρώτη αγάπη. Πολιτικές Επιστήμες η δεύτερη. Η συγγραφή όμως, μια και μοναδική. Ίσως ο μοναδικός τρόπος να μπορώ να είμαι κοντά και στις δυο μου αγάπες. Να εκφράζομαι, να προβληματίζομαι, να αναδεικνύω τα κακώς κείμενα της εποχής μου, να δέχομαι και να ασκώ κριτική, να…να…να… Να ταξιδεύω και να αναπνέω.
Γιατί αυτό είναι η συγγραφή. Μια ανάσα μες στην σκόνη του κόσμου. Μια πράξη βαθιά πολιτική και συναισθηματική. Γιατί η γραφή ήταν, είναι και θα είναι ένα από τα μεγαλύτερα δημιουργήματα του Ανθρώπου. Ο τρόπος του να αποτυπώσει την ψυχή του, το αέναο πάθος του για τη ζωή και να ακολουθεί το βαθύ του χτυποκάρδι. Ένα ταξίδι για να τον ανακαλύψουμε και να τον κάνουμε καλύτερο. Και αυτός εδώ στον Φ.Κ. είναι και ο δικός μας στόχος. Γράψτε. Προβληματιστείτε. Ανακαλύψτε και Ονειρευτείτε για τον δικό σας. Για έναν κόσμο που μας αξίζει. Για τον δικό μας κόσμο. Τον Φοιτητικό Κόσμο.